Porady prawne

Co warto wiedzieć o pracy w szczególnych warunkach?

7 min czytania

Wykonywanie swoich obowiązków w bardzo wysokich czy bardzo niskich temperaturach, a także pod wpływem niekorzystnych sił przyrody może znacząco wpłynąć na kondycję i zdrowie pracownika. Również współczesne technologie, zwłaszcza w przemyśle ciężkim, potrafią wywierać znaczącą presję na zatrudnionych przy nich osobach. W związku z tym ustawodawca stworzył specjalną kategorię pracy w szczególnych warunkach. Dowiedz się, które grupy zawodowe się do niej zaliczają i co im z tego tytułu przysługuje.

16.09.2022

Spis treści:

  1. Charakterystyka pracy w szczególnych warunkach
  2. Praca w szczególnych warunkach – wykaz stanowisk
  3. Praca w szczególnych warunkach a emerytura
  4. Podsumowanie

 

Streszczenie:
Praca w szczególnych warunkach wiąże się z ryzykiem dla zdrowia pracownika ze względu na oddziaływanie sił przyrody lub procesów technologicznych. Rekompensatą za pracę w szczególnych warunkach jest między innymi możliwość wnioskowania o wcześniejszą emeryturę. Aby się zakwalifikować, należy przepracować przynajmniej 15 lat na stanowisku wymienionym w ustawie o emeryturach pomostowych (z wyjątkiem ratowników górskich, którzy mogą się o nią ubiegać już po 10 latach). Co więcej, kobiety muszą osiągnąć przynajmniej 55 lat, a mężczyźni 60 lat i w obu przypadkach trzeba być urodzonym po 31 grudnia 1948 r. Może być też wymagane lekarskie orzeczenie o niezdolności do pracy.

Charakterystyka pracy w szczególnych warunkach

Ustawa o emeryturach pomostowych z dnia 19 grudnia 2008 r. definiuje pracę w szczególnych warunkach jako prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku.

Przepisy wyróżniają także pojęcie prac o szczególnym charakterze, wymagających szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się.

 

Praca w szczególnych warunkach – wykaz stanowisk

Praca w szczególnych warunkach dzieli się pod względem ryzyka na:

  • determinowane siłami przyrody
  • determinowane procesami technologicznymi.

Z kolei praca o szczególnym charakterze odnosi się do stanowisk, na których trzeba się liczyć z ciągłym zagrożeniem dla życia lub zdrowia pracownika, bezpieczeństwa innych osób, lub mienia znacznych rozmiarów.

Praca w szczególnych warunkach pod wpływem sił natury

Wśród prac charakteryzujących się ryzykiem, związanym z siłami natury wyróżniamy:

  • prace pod ziemią – górnicy,
  • prace na wodzie – marynarze czy zatrudnieni na morskich platformach wiertniczych,
  • prace pod wodą – nurkowie,
  • prace w powietrzu – lotnicy, stewardzi.

Praca w szczególnych warunkach pod wpływem procesów technologicznych

Prace, których czynniki ryzyka są determinowane procesami technologicznymi to:

  • prace w warunkach gorącego mikroklimatu (w pomieszczeniach o wskaźniku obciążenia termicznego WBGT 28°C i powyżej, przy jednoczesnej wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m2), np. prace przy ręcznym załadunku lub rozładunku gorących wyrobów ceramicznych, przy ręcznym formowaniu wyrobów szklanych czy przy obsłudze dźwignic przy wytapianiu surówki, stopów żelaza lub metali nieżelaznych,
  • prace w warunkach zimnego mikroklimatu (w pomieszczeniach o temperaturze poniżej 0°C), m.in. stanowiska w komorach klimatycznych – chłodniach i mroźniach albo prace na otwartej przestrzeni w zimie (roboty budowlane czy drogowe),
  • bardzo ciężkie prace fizyczne (powodujące w ciągu zmiany roboczej wydatek energetyczny u mężczyzn powyżej 8400 kJ, a u kobiet powyżej 4600 kJ), np. praca w kuźniach oraz przy obsłudze młotów mechanicznych,
  • ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała (przy wydatku energetycznym u mężczyzn powyżej 6300 kJ, a u kobiet powyżej 4200 kJ), typu znaczne pochylenie i/lub skręcenie pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kg dla mężczyzn i 5 kg dla kobiet przez co najmniej połowę zmiany roboczej, np. zatrudnienie przy zrywce lub ręcznej ścince drzew przenośną pilarką z piłą łańcuchową.

 

Pracodawco, poszukujesz pracowników fizycznych?

Opublikuj ogłoszenie o pracę w Pracuj.pl 

Praca w szczególnych warunkach a emerytura

Prace w szczególnych warunkach wiążą się z prawem do wcześniejszej emerytury. Należy jednak spełnić łącznie następujące warunki:

  • urodzić się po dniu 31 grudnia 1948 r.;
  • przepracować co najmniej 15 lat ciągiem w szczególnych warunkach;
  • mieć przynajmniej 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn;
  • mieć w sumie okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn;
  • przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywać prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS;
  • po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywać pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.
Przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego na skutek choroby czy macierzyństwa.

Obliczenie emerytury za pracę w szczególnych warunkach wiąże się z właściwymi dla danej grupy zawodowej wymogami.

Szczególne przepisy obowiązują:

  • pracowników powietrznych,
  • maszynistów,
  • górników,
  • członków zawodowych ekip ratownictwa górskiego,
  • pracowników portów morskich,
  • nurków,
  • kesoniarzy (osoby wytwarzające stalowe lub żelbetonowe skrzynie do prowadzenia robót pod wodą),
  • pracowników komór hiperbarycznych,
  • pracowników posiadający styczność z azbestem.

W tych wypadkach czas przepracowany na stanowisku związanym z pracą o szczególnych warunkach może być inny niż podane powyżej 15 lat z tą różnicą, że pracownik powinien z reguły posiadać orzeczenie o niezdolności do pracy.

Podsumowanie

Praca w szczególnych warunkach może powodować zagrożenie dla zdrowia pracownika z powodu długotrwałego wystawienia na szkodliwe działanie sił przyrody czy procesów technologicznych. W związku z tym rekompensatą za pracę jest prawo do wcześniejszej emerytury. Kwalifikują się do niej między innymi: górnicy, marynarze, nurkowie, którzy przepracowali minimum 15 lat w zawodzie wyszczególnionym w ustawie o emeryturach pomostowych. Wyjątkiem są ratownicy górscy, którzy mogą o nią wnioskować po upływie 10 lat. Dodatkowo, kobiety mają mieć co najmniej 55 lat, a mężczyźni 60 lat i nie mogą być urodzeni przed 31 grudnia 1948 r. W zależności od stanowiska być też konieczne orzeczenie o niezdolności do pracy.

 

Artykuł został przygotowany we współpracy z radcą prawnym z Kancelarii Prawa Pracy Wojewódka i Wspólnicy.
Wojewódka i Wspólnicy Kancelaria Prawna


Treść artykułu została zamieszczona jedynie w celach informacyjnych i nie stanowi ani nie może zastąpić profesjonalnej porady prawnej. Wszystkie artykuły są aktualne jedynie w dniu ich opracowania. Należy zauważyć, że tego typu informacje szybko mogą stać się nieaktualne. Nie należy podejmować jakichkolwiek działań na podstawie informacji umieszczonych na niniejszej stronie bez uprzedniego zasięgnięcia porady prawnej.

Szukasz Pracownika? Znajdziesz go na Pracuj.pl

Czytaj również

Praca sezonowa - co należy wiedzieć?

7 min czytania

Posiłki regeneracyjne dla pracowników - przepisy

6 min czytania

Ile wynosi dodatek pielęgnacyjny w 2022 roku?

6 min czytania